Strona głównaFundusz Wymiany KulturalnejKonferencja podsumowująca projekt Tańce ludowe dawniej i dziś, wymiana kulturalna i współpraca ekspertów w dziedzinie tańca i muzyki ludowej Polski i Norwegii

Konferencja podsumowująca projekt Tańce ludowe dawniej i dziś, wymiana kulturalna i współpraca ekspertów w dziedzinie tańca i muzyki ludowej Polski i Norwegii

 

program_konferencji_norweskiej

9 i 10 marca 2011 w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach odbyła się konferencja podsumowująca projekt „Tańce ludowe dawniej i dziś, wymiana kulturalna i współpraca ekspertów w dziedzinie tańca i muzyki ludowej Polski i Norwegii”.


Udział w konferencji wzięli naukowcy, studenci i tancerze skupieni w Norweskiej Radzie ds. Tradycyjnej Muzyki i Tańca z profesorem Egilem Bakką na czele.


Strona polska reprezentowana była przez naukowców i badaczy folkloru tanecznego i muzycznego. W konferencji uczestniczyli również ludzie na co dzień zajmujący się upowszechnianiem tańców ludowych – dyrektorzy i instruktorzy domów kultury  oraz kierownicy zespołów regionalnych.    


Wszystkich nas połączyła troska o przyszłość polskiego folkloru tanecznego. Wszyscy mamy świadomość zaniedbań i zagrożeń, z którymi spotykamy się w swojej pracy. Dlatego tak uważnie słuchaliśmy wystąpień naszych norweskich partnerów. Wielka dbałość Norwegów o zachowanie swojej tradycji widoczna jest w systemowym, spójnym programie ochrony, dokumentowania i upowszechniania folkloru a przede wszystkim w systemie edukacji folkloru na każdym poziomie, od przedszkola po uczelnie wyższe. Dobre praktyki naszych partnerów są dla nas wzorem godnym naśladowania.

 

Wystąpienia polskich i norweskich ekspertów prezentowane podczas konferencji ukazały się w formie książki zatytułowanej „Tradycyjny taniec ludowy dawniej i dziś w świetle doświadczeń polskich i norweskich”. Oto  recenzja tej książki autorstwa dr Aleksandry Dziurosz, adiunkta Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie. 
Publikacja pokonferencyjna „Tradycyjny taniec w Polsce dawniej i dziś” zbiera doświadczenia zarówno naukowców, jak i praktyków w zakresie tańca. Założeniem jest ujęcie tematu kultury tanecznej z dzisiejszej perspektywy. Zbiór ten posiłkuje się przy tym obficie uzupełnieniami z zakresu muzyki, przez co stanowi doskonałą pod względem merytorycznym całość.
Tomasz Nowak w artykule Dorobek i perspektywy polskiej etnochoreologii dokonuje obszernego przeglądu polskiego dorobku w dziedzinie badań nad tańcem, począwszy od pierwszych udokumentowanych i zachowanych przekazów, pochodzących z początków XV wieku. Przegląd swój autor zamyka wykazem działających obecnie w Polsce instytucji zajmujących się tak działalnością badawczą – Instytut Choreologii w Poznaniu i Stowarzyszenie „Polskie Forum Choreologiczne”, jak
i edukacyjną – Podyplomowe Studia Teorii Tańca na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie. Podyplomowe studia warszawskiej uczelni są jedyną placówką w Polsce kształcącą w dość szerokim zakresie teoretyków tańca i dającą podstawę do dalszego rozwoju warsztatu badawczego. Nader interesujące są wielorakie, niesłychanie ważne dla rozwoju polskiej etnochoreologii zadania, jakie stoją przed naukowcami, a które Tomasz Nowak krystalizuje w finale swojego artykułu.
Kształcenie w zakresie tańca i muzyki ludowej w polskim szkolnictwie ogólnokształcącym, artystycznym i wyższym to artykuł Krystyny Stańczak-Pałygi,
w którym autorka opracowała założenia edukacji artystycznej nowo wdrożonej podstawy programowej w polskim prawie oświatowym dotyczącym szkolnictwa ogólnokształcącego (podstawowego, gimnazjalnego i ponadgimnazjalnego), ze szczególnym uwzględnieniem tematyki tańców ludowych i ochrony dziedzictwa kulturowego. Autorka podając się na źródło wydawnictwa Ministerstwa Edukacji Narodowej opisuje szczegółowo cztery etapy kształcenia i zadania, jakie stawiane są przed placówkami oświatowymi w edukacji uczniów. Podsumowując, Stańczak-Pałyga kładzie nacisk na zapisy zobowiązujące szkołę i nauczyciela do nauczenia ucznia polskich tańców narodowych, ludowych oraz tańców innych narodów, wyrażając przy tym opinię, że powodzenie i skuteczność realizacji  treści zawartych w kolejnych etapach edukacyjnych zależeć będzie w dużym stopniu od należytego przygotowania nauczyciela realizującego edukację artystyczną. W oddzielnej części swojego artykułu autorka zajmuje się edukacją w szkolnictwie muzycznym.
Katarzyna Staniszewska w artykule Nurty tanecznej działalności folklorystycznej
w Polsce trafnie zauważa ścisłe powiązanie ze sobą edukacji i prezentacji tanecznej działalności folklorystycznej w Polsce, dlatego też proponuje rozpatrywać je we wzajemnym kontekście. Jako istotny czynnik oddziałujący na nie i wpływający na ich kształtowanie wskazuje historię i przemiany polityczno-społeczne. Narastające odczucie braku kulturotwórczych jakości, o których w swojej pracy pisze Staniszewska, spowodowało wzrost zainteresowania folklorem w końcowych latach XX wieku. Szczególnie w środowiskach miejskich autorka wyróżnia dwa ruchy: folk – jako stylizację muzyki ludowej w oparciu o aktualne trendy i in-crudo – sięgający w swych założeniach do kontaktu z nielicznymi żyjącymi wiejskimi artystami, kontaktu opartego na tradycyjnych zasadach wymiany mistrz – uczeń, z czego zwłaszcza ten drugi określa jako istotny z punktu widzenia tańca. Staniszewska stwierdza również, że obecne istnienie tych nurtów i ich rozwój zawdzięczamy poszczególnym osobom – pasjonatom, regionalnym aktywistom, artystom, naukowcom, specjalistom w swojej dziedzinie, nierzadko wyjątkowym osobowościom, które poświęcają swoje życie podtrzymywaniu
i kultywowaniu niematerialnego dziedzictwa swoich przodków.
Artykuł Małgorzaty Borowiec  Nurty prezentacji tańca ludowego na scenie pokazuje, że prezentacje sceniczne wszystkich opisywanych przez autorkę nurtów (rekonstrukcji, amatorski i zawodowy nurt widowiskowy i nurt baletowy) ocalają od zapomnienia duży fragment kultury ludowej. Taniec w formie autentyzowanej (rekonstrukcja) i w formie przetworzonej (opracowanie) przybliża ludowość każdej publiczności. Nurt rekonstrukcyjny stara się pozostać jak najbliżej przekazów etnograficznych, mając na celu szeroko pojętą edukację. Amatorski i zawodowy nurt widowiskowy stawia na aspekt rozrywkowy wśród widzów, przy okazji ucząc. W nurcie baletowym autorka zaś upatruje szansę na wspomożenie twórców nurtu widowiskowego w poszukiwaniu nowych formuł transponowania sztuki ludowej na scenę. Borowiec stwierdza też, że wszelkie zabiegi artystyczne stosowane wobec tańca ludowego przedłużają jego trwanie i jednocześnie służą wzbogaceniu polskiej tradycji narodowej, rozumianej jako proces ciągły i trwały, choć zmienny w treści.
Aleksandra Kminikowska w pracy Edukacja w zakresie muzyki tradycyjnej
w Polsce w świetle wyników konferencji organizowanej w ramach projektu „Panorama Norweska” wykazuje, że w Polsce nie ma spójnego systemu edukacji w zakresie muzycznej kultury tradycyjnej – na wszystkich szczeblach szkolnictwa nie istnieje praktycznie oferta nauki gry na instrumentach ludowych czy nauki tańca tradycyjnego. Zdaniem autorki niedobór ten starają się uzupełnić inicjatywy nieformalne, realizowane przez stowarzyszenia czy festiwale organizujące kursy i warsztaty. Kminikowska wychodzi z propozycją konkretnych działań na rzecz stworzenia spójnego systemu edukacji na poziomie ogólnokrajowym i regionalnym na rzecz popularyzacji w zakresie muzyki tradycyjnej przyszłych pokoleń.
Piotr Zgorzelski swoim opracowaniem Stan zachowania archiwaliów filmowych dotyczących tańca ludowego w Polsce i ich dostępność daje początek, miejmy nadzieję, badaniom o szerokim zakresie polskich archiwów filmowych, zarówno dużych wytwórni filmowych, jak i mniejszych zbiorów. Sam w swojej pracy prezentuje wyniki analizy zbiorów kilku archiwów, zarówno przedwojennych materiałów filmowych, jak i tych powstałych już po wojnie. Zgorzelski proponuje też stworzenie centralnej bazy danych archiwaliów fotograficzno-filmowych.
Rys historyczny dokumentacji fonograficznej, wizualnej i audiowizualnej polskich tańców tradycyjnych, czyli od ołówka, przez fonograf do kamery autorstwa Jacka Jackowskiego to opracowanie, w którym autor, dokonując historycznego przeglądu, poddaje pod zastanowienie, w jakim stopniu audiowizualna dokumentacja tańca jest
w stanie przybliżyć zjawisko tańca, zwłaszcza w sferze interpretacji i stylu wykonawczego muzyki i ruchu. Badania prowadzi w kontekście przytaczanych w pracy źródeł historycznych.
Małgorzata Jędruch-Włodarczyk w artykule Polskie wydawnictwa fonograficzne
z ludową muzyką taneczną koncentruje się przede wszystkim na opisie najistotniejszych dla podjętego przez siebie tematu wydawnictw fonograficznych: wydawnictw ciągłych
i wybranych publikacji incydentalnych. Są to albumy, najpełniej oddające charakter etnomuzyczny regionów, specyfikę rytmów i melodii tanecznych, typowe instrumentarium, pozwalające poznać różnorodność polskiego folkloru muzycznego. Do ludowej muzyki tanecznej autorka zalicza również przyśpiewki jako pierwowzór wokalny dla muzyki użytkowej o charakterze tanecznym. W swoim opracowaniu Jędruch-Włodarczyk zauważa potrzebę wnikliwszych badań podejmowanego tematu
i wyraża nadzieję, że problematyka związana z publikowaniem ludowej muzyki tanecznej, a także całej muzyki tradycyjnej znajdzie się w możliwie najkrótszym czasie
w kręgu zainteresowań badawczych i doczeka kompletnego opracowania.
    Janusz Prusinowski w artykule Muzyka wiejska a folk – szkic o znaczeniach terminów w kontekście polskiej kultury ludowej opisuje Polskę jako kraj, w którym znaleźć można muzykę tradycyjną we wszystkich jej postaciach. W swojej pracy zestawia muzyków ludowych bogatych w doświadczenie uczestnictwa w tradycji
z muzykami, przedstawiającymi się jako wykonawcy muzyki ludowej, grającymi zaś nutowe opracowania uproszczonych melodii. W przestrzeni pomiędzy tymi biegunami Prusinowski dostrzega całe spektrum wykonawstwa i relacji do muzyki wiejskiej. Zdaniem autora kluczowym aspektem praktykowania muzyki tradycyjnej jest znaczenie, jakie muzyk przypisuje swojemu graniu, dźwiękom, melodiom i stanowi zasadniczą różnicę pomiędzy wiejskim graniem a folkiem.
    Tradycyjny taniec ludowy w Polsce dawniej i dziś – doświadczenia terenowe wobec historycznych doświadczeń Tomasz Nowaka to bogato zreferowana sytuacja polskiej, tanecznej kultury ludowej – obraz jej gwałtownych przemian w przestrzeni XIX i XX wieku oraz naszych czasów. Nowak podzielił się z czytelnikiem ogromną wiedzą
z zakresu tańca ludowego w Polsce, jak i własnym, kilkunastoletnim doświadczeniem badacza i animatora kultury.  O procesie zmian w tradycji tanecznej autor mówi
z perspektywy muzyki towarzyszącej tańcom, stylistyki polskich tradycyjnych gatunków tanecznych, zwyczaju tanecznych zabaw dziecięcych, czy sposobu przekazywania tradycji. Bardzo interesujące i niesłychanie ważne w dyskusji na temat współczesnego traktowania folkloru tanecznego są również spostrzeżenia Nowaka dotyczące funkcjonowania współczesnych zespołów i festiwali folklorystycznych.
Tracing Lines through the History of the Nordic Folk Dance Movement Egil Bakka to przekrojowo ujęty problem tańca ludowego w krajach skandynawskich na przestrzeni XX wieku. To próba opisania swoistej sinusoidy popularności
i zapotrzebowania na folklor taneczny w kulturze krajów północy.  Autor odtwarza sposób wykorzystania tańca ludowego w służbie narodu i edukacji przez państwa skandynawskie w latach 20-tych XX wieku.  Stopniowo jednak na przełomie lat 50-tych
i 60-tych XX wieku według Egil Bakka taniec tradycyjny ograniczał się do prostych, tradycyjnych praktyk stosowanych przez instytucje i odszedł tym samym od swoich źródeł. Ponowny powrót do korzeni tańca nastąpił w latach 70-tych XX wieku, gdzie taniec ludowy używany był jako marker tożsamości społeczności lokalnych. Autor żywi nadzieję, że obecne czasy będą sprzyjały ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego w Norwegii.
Gediminas Karoblis w artykule Polska i Litwa: niełatwe kroki mazurki kiedy suktinis staje się krenciołką zajmuje się prezentacją sytuacji tańca na Litwie w okresie od końca XIX wieku do czasu II wojny światowej. To pracochłonna i trudna próba streszczenia ideologicznego konfliktu związanego z tańcem w niełatwym okresie polsko-litewskich relacji w latach 20-tych i 30-tych XX wieku. Napięte relacje społeczne Polaków w Kownie i Litwinów w Wilnie angażują taniec, używając go jako jednego
z instrumentów politycznego konfliktu. Artykuł ten w całości opiera się na publicznej debacie toczonej w litewskich periodykach.
Wyzwania podczas badań terenowych – język Maj Vester Larsen to krótkie streszczenie projektu „Tańce ludowe wczoraj i dziś. Wymiana kulturalna i współpraca ekspertów w dziedzinie tańca i muzyki ludowej Polski i Norwegii”, który zawierał dwa duże badania terenowe, przeprowadzone w Polsce w sierpniu i wrześniu 2010 roku oraz w Norwegii w grudniu 2010 roku. Efektem badań jest zebrany z terenów Norwegii
i Polski ponad 40-godzinny materiał z zakresu tańca i muzyki, oparty na wywiadach, obserwacjach, materiałach video oraz dokumentacji fotograficznej. Autorka pokrótce opisuje wyzwania, jakie spotkały międzynarodową grupę badaczy. Głównym problemem według  Maj Vester Larsen były różnice językowe naukowców oraz fakt, że każdy z nich musiał podczas projektu używać obcego dla siebie języka, głównie angielskiego.
Zebrane artykuły z zakresu kultury i tradycji tańca w Polsce to wielowątkowy zbiór wiedzy, doświadczeń i obserwacji, zapisanych przez grupę wykształconych, zajmujących się teorią i praktyką taneczną osób. Wielość zagadnień z zakresu historii tańca ludowego, edukacji w tym zakresie, etnochoreologii i muzykologii dają czytelnikowi możliwość głębokiej analizy kultury tanecznej w Polsce oraz merytoryczne informacje w tym zakresie. Za wyjątkowo cenne uważam konkluzje-postulaty dotyczące podtrzymywania i kultywowania niematerialnego dziedzictwa tradycji kultury tanecznej w Polsce poprzez prowadzenie systematycznych badań w tej materii oraz powszechną edukację. Artykuły te w całości pokazują, jak ważny i istotny jest taniec w  kulturze polskiego narodu.

ad. dr. Aleksandra Dziurosz
Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie
Warszawa 24 marca 2011 rok


Książka „Tradycyjny taniec ludowy dawniej i dziś w świetle doświadczeń polskich i norweskich” wydana została w ramach projektu „Tańce ludowe dawniej i dziś, wymiana kulturalna i współpraca ekspertów w dziedzinie tańca i muzyki ludowej Polski i Norwegii” realizowanego przez Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego.
Bezpłatne egzemplarze wydawnictwa dostępne są w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach. Wszystkich zainteresowanych prosimy o kontakt.
Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach, tel. 41 / 36 55 133, mail: wdk@wdk-kielce.pl oraz k.opalko@wdk-kielce.pl .

 

inicjatyw_lokalnych.png

Strona WDK jest stale aktualizowana dzięki otrzymanej dotacji na zakup sprzętu komputerowego i multimedialnego w ramach Programu Operacyjnego "Rozwój inicjatyw lokalnych" Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

norway grants

eea grands

mkidn_logo

Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach realizuje projekt dzięki wsparciu udzielonemu przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię, poprzez dofinansowanie
ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego
oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego

Odwiedziny: 356
Realizacja nbStudio